Leven met zelfdoding
Elke dag plegen gemiddeld zeven mensen zelfmoord in België. Daarmee prijkt ons land na Finland bovenaan de Europese zelfmoordstatistieken. Niemand weet helemaal zeker hoe dat komt. Het sombere klimaat, de slechte conjuctuur... Mogelijk, maar dat verklaart niet alles. Bovendien leven er nog een heleboel vooroordelen over zelfdoding. Mensen die erover praten, doen het namelijk wél.
De Belg worstelt met zelfmoord. Zoveel is duidelijk. Elk nieuw onderzoek bevestigt dit. Enkele cijfers: dagelijks zijn er gemiddeld drie zelfdodingen in Vlaanderen en vier in Wallonië en Brussel. De gemiddelde leeftijd waarop een man zelfmoord pleegt is 46 jaar. Bij een vrouw is dat 50 jaar. Zelfdoding is bij vrouwen tussen de 25 en 44 na kanker de 2e belangrijkste doodsoorzaak. Bij mannen in dezelfde leeftijdscategorie is het de voornaamste. Schattingen zijn dat het aantal zelfmoordpogingen het 15-voud is van het aantal zelfdodingen: zo'n 100 per dag in België.
Binnenkijken
Onderzoek naar de beweegredenen van suïcidale mensen is schaars. Meer dan vermoedens zijn het niet. Je zou kunnen zeggen dat het vaak regent in België. Maar dat sombere klimaat kennen ze in Groot-Brittannië ook. En van lange donkere winters als in Finland hebben we hier geen last. Alexandre Reynders, onderzoeksmedewerker van het Centrum ter Preventie van Zelfmoord. "In tegenstelling tot onze Zuiderburen zijn wij veel gejaagder. Zuidelijke landen kennen minder prestatiedruk. Het leven verloopt er een stuk gemoedelijker. Bovendien hebben ze een sterkere familiestructuur.
Bij onze Noorderburen heerst dan weer een veel opener mentaliteit. Nederlanders zijn veel socialer en dragen het hart op de tong. Je kan er letterlijk en figuurlijk binnenkijken. Wij Belgen kroppen onze problemen op. We slagen er nauwelijks in onze gevoelens onder woorden te brengen, laat staan onze zelfmoordgedachten. Bovendien zijn we veel minder geneigd professionele hulp in te roepen dan de Nederlanders. We nemen meer medicijnen, maar het gebruik ervan wordt minder goed opgevolgd.
Toch zijn deze verklaringen niet eenduidig", waarschuwt Alexandre. "Walen ervaren iets minder prestatiedruk en zijn door de band genomen socialer, maar toch ligt het zelfmoordcijfer er hoger dan in Vlaanderen."
Noodkreten
Hoe ga je om met zelfdoding in je omgeving? Om noodkreten te kunnen herkennen is het belangrijk eerst een aantal vooroordelen te ontkrachten. Een greep:
- Fictie: Zelfmoord is een ziekte.
Realiteit: Zelfmoord op zich is geen ziekte, er bestaan geen geneesmiddelen voor. Biologische factoren en psychiatrische aandoeningen, zoals depressie, kunnen wel een rol spelen. Het is eerder aangeleerd gedrag. De weken nadat Kurt Cobain zelfmoord pleegde, traden vele fans in zijn voetsporen.
- Fictie: Mensen die erover praten, doen het niet.
Realiteit: 75 % heeft het vooraf bekend gemaakt.
- Fictie: Beterschap na een poging wil zeggen dat het risico geweken is.
Realiteit: De meeste zelfmoorden gebeuren in de maanden na de verbetering.
- Fictie: Zelfmoord gebeurt plots, is een impulsieve daad.
Realiteit: Zelfmoord is het gevolg van een proces.
Leen Willems, stafmedewerkster vrijwilligersbeleid van het Centrum, "Mensen reageren vaak met goedbedoelde reacties zoals: "Je kan dat je kinderen toch niet aandoen!", of "Kom, kom, dat gaat wel weer over". Zulke opmerkingen duwen iemand die het niet meer ziet zitten enkel dieper de put in. Wat kan je dan wel doen? Denk je dat je het zelf aankan, praat dan op een open manier met je vriend of collega over zijn zelfmoordgedachten. Het lucht hem op en bovendien kan je op die manier het risico beter inschatten. Door over zelfmoord te praten breng je iemand niet op ideeën, integendeel. Iemand die suïcidaal is, is vaak verward. Door alles op een rijtje te zetten en het gesprek samen te vatten, zorg je ervoor dat hij het weer wat klaarder ziet.
Op lange termijn is een gesprek meestal onvoldoende om zelfdoding te voorkomen. Sociale steun is heel belangrijk. Probeer daarom een netwerk rond je vriend of collega op te bouwen. Bespreek bijvoorbeeld wie je nog mag inlichten. Probeer hem ten slotte te overhalen om professionele hulp te zoeken. Maar", voegt Leen er nog aan toe, "ga geen groter engagement aan dan je kan bieden. Zorg ervoor dat je er niet alleen voor staat en dat je zelf ergens terecht kan met je vragen en gevoelens."
Elke Duprez
De Zelfmoordlijn: 02/649 95 55, www.zelfmoordpreventie.be
Het Centrum ter Preventie van Zelfmoord organiseert begin oktober een nieuwe opleiding voor kandidaat-vrijwilligers voor de Zelfmoordlijn. Meer info op het secretariaat: 02/649 62 05
