Werknemer steelt niet van baas
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Psycholoog Jerald Greenberg ontdekte tijdens een vernuftig experiment dat frauderende medewerkers meer scrupules hebben dan we doorgaans denken. Ze stelen veel gemakkelijker van een anonieme onderneming dan van individuele managers. Omdat ze anderen geen schade willen berokkenen. Of uit loyaliteit.
Greenberg van de 'Ohio State University' vroeg aan 270 medewerkers van een groot Amerikaans bedrijf of ze na hun werk een uur wilden nablijven om een vragenlijst in te vullen. Als beloning kregen ze een luttele 2 euro. Ze mochten dit bedrag eigenhandig uit een bokaal nemen… En om deze handeling was het Greenberg te doen.
Wat bleek? Niet minder dan de helft van de deelnemers bezweek voor de verleiding en besloot om wat meer te grabbelen dan de 2 euro waar het recht op had. Ze visten gemiddeld 20 eurocent extra uit de bokaal.
Kregen ze vooraf te horen dat het geld eigendom was van de manager zelf en niet van het bedrijf, dan pikte haast niemand een extraatje.
We vroegen aan Lode Barrezeele van Ernst & Young Forensic Services waarom werknemers sterker de neiging hebben om te stelen van een anoniem bedrijf dan van individuele managers. Hij verklaart dit fenomeen aan de hand van de 'fraudedriehoek'.
Voorwaarden
Barrezeele: "Met de fraudedriehoek bedoel ik dat er altijd 3 elementen aanwezig moeten zijn vooraleer een werknemer overgaat tot fraude.
- Druk. Een eerste element is de druk om te frauderen. Denk aan gescheiden
werknemers die bergen alimentatiegeld moeten betalen, gokverslaafden of -wat de
laatste tijd vaak voorkomt- medewerkers die zware verliezen hebben geleden op
de beurs. Ook omstandigheden binnen het bedrijf kunnen de druk op medewerkers
doen toenemen: een uitgebluste werknemer, een verkoper die onmogelijke cijfers
moet halen...
- Gelegenheid. De gelegenheid die het bedrijf of de job biedt, is een
tweede element. Soms wordt de kat bij de melk gezet door gebrekkige interne controle.
Een tekort aan controle nodigt uit tot fraude zoals: sjoemelen met kasverschillen,
het aantal werkuren overdrijven, kantoorbenodigdheden stelen, kostennota's vervalsen
of leveranciers begunstigen in ruil voor 'cadeautjes'.
- Rationalisering. Een derde voorwaarde is dat de fraudeur zijn gedrag moet kunnen goedpraten. Mogelijke redeneringen: "Mijn gedrag brengt m'n baas geen schade toe want hij is rijk genoeg, ik compenseer voor mijn veel te lage salaris, ik steel het geld niet maar leen het en eens mijn persoonlijke situatie hersteld is geef ik het terug..."
Dat werknemers eerder van een gezichtsloze organisatie stelen heeft te maken met het rationaliseren: het goedpraten van het eigen gedrag. Als een fraudeur iets steelt dat eigendom is van 'de organisatie' kan hij zichzelf gemakkelijker wijsmaken dat hij niemand schade berokkent dan mocht hij bezittingen van de manager zelf ontvreemden.
Veel hangt ook af van de loyaliteit ten opzichte van de werkgever. Het is waarschijnlijker dat een ambtenaar of een medewerker van een multinational een map of markeerstift meeneemt voor zoonlief dan een werknemer in een familiebedrijf. En dat geldt niet alleen voor het pikken van kantoorbenodigdheden maar ook voor grotere vergrijpen."
http://www.nature.com/nsu/020902/020902-3.html
