Liegen en bedriegen
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Jij bent niet als al de anderen. Jij bent minder goed. Zelfs al laat je cv het tegendeel vermoeden. Je succes schrijf je toe aan puur geluk. Hoeveel mensen doorhebben dat je ze bedot, is niet duidelijk, maar op een dag val je door de mand. Zoveel is zeker. Met die schrik leef je. Elke dag. Het "impostor" syndroom.
"Mijn eerste werkdag als journalist in loondienst vergeet ik niet snel. Ik logde in op mijn computer bij Het Parool en las een e-mail aan de hele redactie: 'Vandaag is een nieuwe collega bij ons in dienst gekomen. Chris van de Wetering is net cum laude afgestudeerd aan de postdoctorale opleiding Journalistiek in Rotterdam, ze studeerde daarvoor Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam, gaf les aan de Sorbonne en zal in de toekomst haar talenten uitleven op de stadsredactie.'
Ik schrok: geen woord ervan was gelogen, maar toch had ik het gevoel dat dit mailtje onterechte verwachtingen wekte. Verblind staarde ik naar het scherm -inderdaad, als een haas die in de koplampen kijkt. Twee weken lang heb ik geen letter kunnen tikken uit angst elk moment door de mand te zullen vallen", vertelt Chris op intermediair.nl.
Charme
Mensen die voortdurend het gevoel hebben door de mand te zullen vallen, worden neurotische bedriegers genoemd. Het zijn geen bedriegers in de letterlijke zin van het woord, maar ze zien zichzelf wel zo. Ze denken dat ze tot dan iedereen voor de gek hebben gehouden. En dat ze elk moment zullen worden ontmaskerd.
De term werd voor het eerst gebruikt in 1978 door Pauline Clance, hoogleraar psychologie, en Suzanne Imes, klinisch psychologe. Zij onderzochten een stel ambitieuze en succesvolle vrouwen en ontdekten dat velen van hen niet in staat waren hun successen toe te schrijven aan eigen competenties. Waaraan dan wel? Aan geluk, timing, vasthoudendheid, charmes… Deden ze iets verkeerds, dan schreven ze dat gek genoeg wel toe aan zichzelf. Later bleek dat niet enkel vrouwen, maar ook mannen last hebben van dit syndroom.
Nurture
Hoe word je zo? Oorspronkelijk dachten experts dat het te maken had met de rol van de vrouw in de maatschappij. Een onafhankelijke, intelligente vrouw wordt aanzien als gevaarlijk. Haar vrouwelijkheid wordt in vraag gesteld door haar succes. Zolang een vrouw zichzelf wijsmaakt niet slim te zijn, blijft ze sociaal aanvaardbaar.
Maar wat dan met de mannen die lijden aan het impostor syndroom? Deskundigen ontdekten later dat het gezin waarin je opgroeit de belangrijkste voedingsbodem is. Het gaat meestal om mensen uit een eenvoudig milieu die serieus opklimmen, of mensen die zijn opgegroeid in een kil, succesvol gezin, waar de kinderen vooral op hun prestaties aangesproken worden.
Sabotage
Wat kan je er aan doen? Coaching of psychotherapie kan onterechte twijfel aan eigen kunnen tegengaan. Ook een mentor op het werk helpt. En een leidinggevende moet reageren wanneer hij merkt dat een medewerker zichzelf in de weg zit. Uiteindelijk saboteert zo iemand niet enkel zijn eigen loopbaan, maar ook de sfeer op de afdeling, en het bedrijf zelf.
Of je doet het gewoon zelf. Zoals Emma: "Betrap je jezelf regelmatig op gedachten als: 'ik doe me intelligenter voor dan ik ben', of: 'ik ben bang dat iedereen zal ontdekken dat er zoveel is dat ik niet weet'? Bedenk dan dat de bedrieger liegt. Overloop wat je al bereikt hebt en baseer je op feiten. Soms ben je op dreef, soms ook niet. Heb je een slechte dag, aanvaard dat gewoon. Beschouw het als een losse steen op de weg, niet als het bewijs dat je al jarenlang verkeerd bezig bent."
Elke Duprez
The Impostor Phenomenon Among High Achieving Women by Pauline Clance and Suzanne Imes (1978) - PDF
Ben jij een neurotische bedrieger? Test jezelf op www.impostorsyndrome.com
http://www.intermediair.nl/artikel.jsp?id=201165
