Vragen staat vrij
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Vragen stellen is een goede manier om de wereld beter te begrijpen. Hoe komt het dan dat we als volwassenen zo weinig vragen stellen? Houden we op een gegeven moment op nieuwsgierig te zijn? Of denken we alles al te weten? Niets van dat, zo blijkt. Pipa: “De reden waarom ik niet graag vragen stel is omdat ik bang ben om dom over te komen.”
Door vragen te stellen scheppen we orde in de wereld rondom ons. We begrijpen beter wat er gebeurt en komen tot nieuwe ideeën en oplossingen. Meer nog. Vragen kunnen foute redeneringen, gebrek aan kennis en zelfs fraude aan het licht brengen. Dat stelt Myra White, hoogleraar aan de Harvard Business School. Stellen we geen vragen, dan blijven we vasthouden aan onze eigen ideeën. Met als mogelijk gevolg: slechte beslissingen.
Het belang van vragen stellen is duidelijk. Waarom doen we het dan niet vaker? Het antwoord is zoals vaak: uit angst en onzekerheid. Enkele vaak voorkomende redeneringen:
Ik ben de enige die niet begrijpt wat er gezegd wordt
Niemand wil dom lijken. Het gevolg is dat de meeste mensen hun mond houden, zelfs als ze niks begrijpen van wat er gezegd wordt. Pipa (34): “Ik ben als de dood om dom over te komen. Ik heb het gevoel dat ik sommige dingen die ik zou moeten weten, niet weet, en ben voortdurend bang om 'door de mand te vallen'. Vooral bij onbekenden. Zij gaan me daar misschien op afrekenen. Ben ik bij collega’s waarvan ik weet dat ze me capabel vinden, dan durf ik toe te geven dat ik iets niet weet. Als ik dan een vraag stel, blijkt trouwens vaak dat ik niet de enige ben met die vraag.”
Deze persoon is een expert, ik niet
Psychologen hebben ontdekt dat veel mensen de mening van een expert klakkeloos overnemen. Dit effect wordt zelf nog sterker als die expert gebruik maakt van ingewikkelde woorden en veel vakjargon. Pipa: “Ik laat me inderdaad nogal gemakkelijk uit het lood slaan door mensen die overtuigd zijn van hun gelijk. Ik begin dan aan mijn eigen mening te twijfelen.” Nochtans is dat nergens voor nodig. Uit onderzoek blijkt immers dat de meeste experts geen betere voorspellingen doen dan een ‘gewoon’ iemand. Vaak zitten ze er zelfs volledig naast. Vragen stellen is dus een goede manier om erachter te komen hoeveel die expert daadwerkelijk weet. Steven (48): “Ik stel vragen om te kijken hoe geloofwaardig de spreker is. Is hij een presentatie van iemand anders aan het aframmelen of weet hij echt waarover hij het heeft? En kan hij dit uitleggen in termen die een leek ook begrijpt.”
Ik ben bang dat mijn vraag niet goed onthaald wordt
Soms roepen vragen inderdaad vijandige reacties op. In plaats van eerlijk en open te antwoorden kan de spreker de vragensteller subtiel aanvallen of zelfs publiekelijk voor schut zetten. Soms stelt hij zelfs een tegenvraag. Steven: “Ik krijg het ervan als een spreker dat doet! Meestal antwoord ik vriendelijk: ‘Beantwoord eerst mijn vraag, dan beantwoord ik de jouwe’.”
Ik vraag niks, want anders doorprik ik misschien mijn droom
Mensen hebben de neiging minder te vragen als iets heel mooi wordt voorgesteld. Ze willen niet dat de realiteit deze voorstelling doorprikt. Maar, als iets te mooi klinkt om waar te zijn is het belangrijker dan ooit om vragen te stellen. Steven: “Tijdens conferenties proberen sprekers vaak reclame te maken voor hun bedrijf of product. Dat wordt dan altijd voorgesteld als ‘het licht in de duisternis’. Door een kritische vraag te stellen, maak ik hen duidelijk dat ze dit niet moeten proberen en dat we daar zitten om iets bij te leren, niet om een verkooppraatje te slikken.”
Elke Duprez
