Schijnzelfstandig: de gevaren
Het
zou best kunnen dat jij als schijnzelfstandige werkt zonder het te beseffen. Je
baas kan het zo geregeld hebben omdat je hem dan minder kost, of hij kan zich
gewoon vergist hebben. Professor Humblet van de Gentse universiteit legt uit wat
de risico's zijn.
Humblet: "Om te begrijpen wat schijnzelfstandigheid inhoudt, licht ik eerst even het verschil toe tussen een ambtenaar, een werknemer en een zelfstandige.
- Een ambtenaar wordt eenzijdig door de overheid benoemd.
- Een werknemer verbindt zich er -via een arbeidsovereenkomst- toe om tegen loon onder gezag van een werkgever, arbeid te verrichten.
- Een zelfstandige verricht net als de werknemer arbeid tegen een vergoeding, maar hij doet dit niét onder gezag van iemand anders. Hij is zijn eigen baas.
Wat is nu een schijnzelfstandige? Een persoon die wél onder gezag werkt van een baas -het is dus een werknemer- maar doet alsof hij een zelfstandige is. Hij neemt zoals echte zelfstandigen het sociaal zekerheidsstatuut van zelfstandigen aan, schrijft facturen uit, enz.
Opzettelijk of per ongeluk
De sociale zekerheidsbijdragen die de werkgevers moeten betalen om een werknemer te werk te stellen zijn vrij hoog. Aangezien een zelfstandige minder kost, vragen sommige werkgevers aan de sollicitanten om als 'zelfstandige' te komen werken. Soms zijn het ook de medewerkers zélf die als schijnzelfstandige willen werken. Meestal topverdieners. De regel voor werknemers is: hoe hoger het loon, hoe hoger de te betalen bijdrage. Voor een zelfstandige verhoogt de bijdrage echter niet meer vanaf een jaarinkomen van 71.786,92 euro.
Als je ooit de film Daens zag, herinner je je wellicht hoe de brutale voorman het werkvolk controleert. Tegenwoordig voeren bazen minder expliciet gezag uit. Daarom is het niet altijd duidelijk of iemand onder gezag staat of niet en dus zelfstandige is of werknemer. Zo kan een bedrijf met schijnzelfstandigen werken zonder het te beseffen. Denk aan een bedrijf dat een zelfstandige informaticus inhuurt en hem in het bedrijf laat werken omdat daar de hardware aanwezig is. Staat de informaticus dan tóch niet onder gezag?
Gevolgen
De Rijksdienst voor Sociale Zekerheid loopt natuurlijk heel wat geld mis door deze schijnzelfstandigheid. Daarom spoort ze zulke gevallen op en brengt ze hen voor de rechtbank. Een veroordeling heeft zware financiële gevolgen voor de werkgever want dan moet hij alle achterstallige bijdragen ophoesten. Bovendien kan de werknemer de bijdragen die hij -als schijnzelfstandige- betaald heeft, terugvorderen van de werkgever.
En de risico's voor de schijnzelfstandige zelf? Wel, die moet beseffen dat hij minder voordelen geniet dan een werknemer: geen beperkte aansprakelijkheid voor schade, geen bevoorrechte schuldeiser bij een faillissement,… Daarom gebeurt het vaak dat schijnzelfstandigen plots beweren werknemer te zijn als er problemen opduiken. Een voorbeeld. Een arts verbonden aan een ziekenhuis begaat een beroepsfout en een patiënt sterft. De nabestaanden vorderen een schadevergoeding. Als de arts werknemer is, is hij enkel aansprakelijk in geval van een opzettelijke, zware, of een herhaaldelijke lichte fout. Is hij zelfstandige dan moet hij (of zijn verzekering) sówieso voor de kosten opdraaien."
