Beslissen doe je zo
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
We nemen aan de lopende band beslissingen. Veel van die keuzes maken we ongemerkt. Andere beslissingen zijn dan weer heel moeilijk en stresserend. Toch hoeft dat niet. Gewoon afgaan op je gevoel. Dat zegt arbeidspsychologe Jolet Plomp in haar boek "Beslissen doe je zo. Psychologie van de keuze".
Voor je 's morgens je kantoor binnenwandelt heb je al een heleboel keuzes gemaakt. Opstaan of nog even blijven liggen. Nu douchen of straks. Koffie of thee. Een boterham met kaas of een met confituur. En zo heb je voor negenen de ene beslissing na de andere genomen. Volledig automatisch. Andere, iets grotere beslissingen, bijvoorbeeld over het eten of het huishouden, neem je al wat bewuster, maar kan je makkelijk alleen aan. Meer tijd heb je nodig voor beslissingen zoals het kopen van een auto of het boeken van een reis. Daar kan je weken over doen. En dan zijn er de hele grote beslissingen, waar je heel lang mee kunt rondlopen. Over je werk, kinderen of relatie.
Met de groei van deze meerkeuzemaatschappij is het aantal te nemen beslissingen sterk toegenomen. Niets is meer vanzelfsprekend, "zoals het hoort", en niemand dwingt ons ergens toe. "Een van de redenen waarom we kiezen zo moeilijk vinden, is dat de strategie die we volgen nog dateert van toen we op de savannen leefden," zegt Plomp. "Wij zijn niet gewend te kiezen, maar eerder om de schaarse kans te grijpen als die zich voordoet. Nu zijn er zoveel keuzemogelijkheden dat die strategie niet meer werkt. Krijg je honderd kansen, dan kan je ze niet allemaal pakken. Vandaar dat je nu de omgekeerde beweging moet maken: je moet weten wat je zélf wil en van daaruit vertrekken. Zolang je dat niet weet, zal elke beslissing moeilijk zijn".
Wie ben je?
Daar zit meteen het probleem volgens Plomp, want onszelf "kennen" is moeilijker dan we dachten. We gaan er immers graag van uit dat we weloverwogen, rationele beslissingen nemen, maar niets is minder waar. Uit onderzoek blijkt dat onze invloed op een beslissing erg beperkt is. Vooral onbewuste denkprocessen spelen een rol. Enkele voorbeelden.
- Veel mensen laten zich bij de aankoop van producten, de keuze van hun woonplaats, vrienden en zelfs beroepskeuze door zoiets onbenulligs leiden als een overeenkomst tussen de letters van hun voornaam en die van een merknaam, stad of beroep. In de stad Jackson wonen aanzienlijk meer mannen die Jack heten, dan je op grond van toeval mag verwachten, en er zijn onevenredig veel tandartsen (=dentists) met de voornaam Dennis.
- Of denk aan een manager die een hele dag sollicitanten heeft gesproken. Als hij vervolgens tijdens een vergadering verslag doet van de kandidaten, zal hij vooral denken aan de indrukken die hij in het laatste gesprek heeft opgedaan. Het is heel jammer en onrechtvaardig, maar de eerste kandidaat is alweer in de mist van zijn geheugen verdwenen.
Hoe voelt het?
Ondanks onze beperkte invloed reikt Plomp toch een aantal beslistechnieken aan in haar boek. Enkele voorbeelden.
- De verschillende opties in een schoolcijfer uitdrukken: hoe aantrekkelijk zijn de mogelijkheden?
- De verschillende opties in centen weergeven: hoeveel geld heb ik ervoor over?
- Een beslissingsboom opzetten: vertakkingen van bepaalde beslissingen met alle mogelijke uitkomsten en consequenties.
- Een heel andere invalshoek kiezen. "Vraag je af hoe je collega op die situatie zou reageren, of je baas, of een bekend iemand die je bewondert… Zo'n brainstormsessie levert vaak verrassend nieuwe inzichten op."
Plomp besluit: "Ondanks deze beslistechnieken blijft kiezen een complex gebeuren. En er zijn nu eenmaal de tobbers en de twijfelaars voor wie beslissingen nemen altijd een probleem is. Maar dat is vaker een gevolg van een perfectionistische persoonlijkheid, dan van de hoeveelheid keuzemogelijkheden. Beslissen gebeurt grotendeels onbewust. Je kan dus net zo goed op je gevoel afgaan."
Elke Duprez
Beslissen doe je zo. Psychologie van de keuze. Jolet Plomp. Uitgeverij Unieboek BV, 2005, ISBN 90-269-2868-8
