Stomweg toeval
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Toeval, iedereen maakt het wel eens mee. Je denkt aan een vriendin en enkele minuten later kom je haar tegen. Je droomt dat je fiets gestolen wordt, en de volgende dag is hij inderdaad weg. Dat kan geen toeval zijn, zeggen mensen dan. Want mensen houden niet van toeval. Waarom geloven we zo veel liever in telepathie?
Renée: "14 jaar geleden volgde ik welgeteld 1 dansles bij een ex-ballerina op leeftijd. Tijdens de opwarmingsoefeningen komt ze bij me op de mat zitten. Ze legt ze haar handen op mijn middenrif om mijn ademhaling te regelen. Om de een of andere reden doet dat me in tranen uitbarsten. Onthutst ren ik haar les uit.
Nadien dacht ik heel regelmatig terug aan de emoties die zij bij me had 'losgeweekt'. Geen week ging voorbij of ze flitste door m'n hoofd, ook al was zij een complete vreemde voor me.
Vorig jaar zit ik op het werk te mijmeren. Plots staat ze voor me, na al die tijd.
Ik zeg: "Ik ken jou..."
Zij zegt: "Ik ken jou ook. Jij bent het meisje dat jaren geleden huilend mijn les is uitgerend."
Ik zeg: "Ik denk nog elke week aan jou."
Zij zegt: "Ik ook aan jou."
Betekenisvolle verbanden
Toeval? Renée haar verhaal is uitzonderlijk, maar iedereen maakt zo wel eens iets mee. Toch zijn we geneigd zulke gebeurtenissen toe te schrijven aan een of ander hoger lot. Mensen houden immers van orde. Van oorzaak en gevolg. Van patronen. Daar zijn we op ingesteld, en dat is wat ons intelligent maakt. Denk maar aan IQ-testen. Wie goed is in het leggen van betekenisvolle verbanden, is slim. Door patroonherkenning leren we lezen en schrijven. De orde die wij om ons heen creëren, staat haaks op de wereld van het toeval. Want toeval is grillig en onvoorspelbaar.
"Een 8-tal jaar geleden deed ik een job die ik verschrikkelijk vond", vertelt Hannah op deze website. "Ik paste niet in de firma waar ik werkte, zat in een functie die me niks zei, en had er bovendien heel weinig te doen. Ik voelde me er ellendig en dagdroomde urenlang over wat ik wél wilde: een creatieve, verantwoordelijke functie. Op een van die ellenlange, "werkloze" namiddagen tuurde ik door het raam en zag ik een wagen staan met sponsoropschrift van een bekend reclamebureau. Toen ik de dag nadien van Leuven naar Brussel pendelde bleek de man die naast me zat -en uitvoerig over z'n fantastische baan vertelde- te werken bij datzelfde reclamebureau. Een week later ontdekte ik op deze site dat er een vacature was. Ik solliciteerde en werd aangenomen. Toeval? Uiteraard. Maar het klinkt zoveel mooier als je het toeschrijft aan een hoger iets".
Selectieve waarneming
De belangrijkste truc van de hersenen om het toeval te ontkennen heet "selectieve waarneming": enkel het bewijs zien en al het tegenbewijs negeren. Zo denken we met regelmaat aan vrienden en bekenden zonder dat we ze tegen het lijf lopen. Maar als dat wel gebeurt, geven we er onmiddellijk betekenis aan.
En ons inschattingsvermogen laat ons wel meer in de steek. Als het om zeldzaam gevaar gaat, bijvoorbeeld. De ziekte SARS veroorzaakte zo'n paniek in bepaalde Aziatische landen, dat de economie aan het wankelen werd gebracht. Waarom overschatten we de kans op dit soort bizarre gebeurtenissen? Waarom panikeren we niet over de gevaren van overgewicht, roken of drankmisbruik? "Omdat we meer aandacht schenken aan het onbekende, dan aan het bekende", luidt het. "Wat nieuw is, kan je maar beter in de gaten houden."
Elke Duprez
Psychologie Magazine september 2005
http://forum.vdab.be/forum/viewThread.jsp?forum...
