Liegebeest
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Elsa is anders dan de anderen. Ze is minder goed. Zelfs al bewijst haar succesvolle professionele loopbaan het tegendeel. Maar dat succes schrijft ze toe aan toeval en geluk. Voorlopig heeft niemand het door, maar op een dag valt ze door de mand. Dat weet ze zeker. Met die angst leeft ze. Dag na dag. Het impostor-syndroom.
Elsa, manager bij een internationaal bedrijf: “Het gevoel minder goed te zijn dan de anderen dateert al van in mijn schooltijd. Op m’n zestiende ging ik naar een nieuwe school. Ik was ervan overtuigd dat mijn klasgenoten allemaal slimmer waren dan ik. Ik heb hard gewerkt om te bewijzen dat ik toch iets kon. Aan de unief startte ik met hetzelfde gevoel. En ondanks het feit dat ik elk jaar slaagde, bleef het. Ook nu nog denk ik bij elk succes: dit keer ben ik ermee weggekomen, iedereen is er ingetuind, maar zal het geluk aan mijn kant blijven? Wanneer zullen ze ontdekken dat ik dit werk eigenlijk niet aankan?”
Mensen zoals Elsa worden neurotische bedriegers genoemd. Het zijn geen bedriegers in de letterlijke zin van het woord, maar ze zien zichzelf wel zo. Ze zijn overtuigd dat ze helemaal niet zo slim en getalenteerd zijn als mensen denken. Ze hebben het gevoel dat ze iedereen voor de gek houden, en leven met de angst dat ze elk moment kunnen worden ontmaskerd.
Sabotage
De term ‘neurotische bedrieger’ werd voor het eerst gebruikt in 1978 door hoogleraar psychologie Pauline Clance en klinisch psychologe Suzanne Imes, in een studie over ambitieuze en succesvolle vrouwen. De psychologen ontdekten dat heel wat van deze vrouwen niet in staat waren hun succes toe te schrijven aan hun eigen competenties. Aan wat dan wel? Aan geluk, timing, vasthoudendheid of hun vermogen zich beter voor te doen dan ze zijn. Aan alles, behalve aan hun eigen kunnen. Wat ze verkeerd deden, schreven ze gek genoeg wél toe aan zichzelf. Later bleek dat niet enkel vrouwen, maar ook mannen er last van hebben.
Het gevaar van dit syndroom is dat het kwellende gevoel 'niet goed genoeg te zijn' er uiteindelijk toe kan leiden dat mensen hun loopbaan gaan saboteren. Zoals de beloftevolle en getalenteerde werknemer, die een nieuwe jobuitdaging uit de weg gaat omdat hij bang is die niet aan te kunnen. Of de onzekere ceo, die niet vertrouwt op zijn eigen oordeel en zich uitlevert aan een leger van consultants. Met alle gevolgen vandien.
Zelfhulp
Wat kan je eraan doen? Therapie kan helpen om je zelfbeeld bij te stellen. En een mentor op het werk is nuttig als klankbord en coach. Maar misschien doe je het liever zelf? Enkele ervaringsdeskundigen geven tips:
- Wees je bewust van je impostor-gedachten. Je kan pas veranderen als je weet wanneer en in welke situatie die gedachten opkomen.
- Hou rekening met de omstandigheden. Er zijn situaties waarin het perfect normaal is dat je je niet 100 procent zeker voelt. Verwacht dat dan ook niet.
- Baseer je op feiten. Overloop wat je daadwerkelijk hebt gepresteerd.
- Praat erover. Er zijn heel wat mensen die jouw gevoelens delen. Als je ontdekt dat iemand die je bewondert er ook last van heeft, plaatst dat een en ander in perspectief.
- Wees lief voor jezelf. Beloon jezelf wanneer je een succes behaalt.
- Relativeer. Soms heb je een slechte dag. So what? Beschouw dit als een losse steen op de weg, niet als het bewijs dat je al jarenlang fout bezig bent.
Wil je weten of je een neurotische bedrieger bent? Test jezelf.
Beantwoord onderstaande vragen met ja of nee.
- Maak je je er stiekem bezorgd om dat anderen erachter zullen komen dat je niet zo slim en capabel bent als zij denken dat je bent?
- Ga je geregeld uitdagingen uit de weg door zeurende zelftwijfel?
- Doe je je eigen resultaten soms af met 'puur toeval', 'het stelt niet veel voor', of denk je dat je iets alleen maar voor elkaar krijgt omdat mensen je aardig vinden?
- Heb je er een hekel aan als je fouten maakt, minder dan honderd procent voorbereid bent of de dingen niet perfect kan doen?
- Voel je je gekrenkt door kritiek, ook al is hij constructief bedoeld, omdat je dat ziet als bewijs van jouw ongeschiktheid?
- Denk je wel eens als iets je gelukt is: pfff, ik heb iedereen dit keer voor de gek kunnen houden, maar lukt me dat een volgende keer ook?
- Denk je dat andere mensen (studenten, collega's, tegenstanders) slimmer of meer capabel zijn dan jij?
- Ben je voortdurend bang te worden betrapt of ontmaskerd?
Heb je op minstens 3 van deze vragen ‘ja’ geantwoord, dan mag je jezelf een neurotische bedrieger noemen.
Elke Duprez
Foto: Orphan Girl door Rachel Titiriga op Flickr.
