Zelfoverschatting
De informatie in dit artikel is mogelijk verouderd.
Wij mensen hebben de neiging onszelf te overschatten. Het vreemde is dat we dit vooral doen als we ergens slecht in zijn. Dit komt omdat we dezelfde talenten nodig hebben om in iets vaardig te zijn als om te herkennen of we in iets vaardig zijn. En zo komt het dat de flauwste grappenmakers vinden dat anderen geen gevoel voor humor hebben.
Geert: “Toen ik in mijn eerste jaar aan de unief zat, legde een prof ons enkele stellingen voor. Bij elke stelling moesten we aangeven in hoeverre dit betrekking had op onszelf, en op ‘Jan met de pet’. Bleek na afloop dat iedereen zichzelf een veel positievere score gaf dan Jan met de pet. Wij dachten echt dat we anders in het leven stonden dan de modale Belg. Best confronterend en ook een beetje gênant!”
Totalitair regime
Het is al langer geweten: mensen kijken naar zichzelf door een roze bril. Je baas is overtuigd dat hij coachend leidinggeeft, terwijl jij dat helemaal anders ziet. En je zus vindt zichzelf een bovengemiddeld goed chauffeur, terwijl jij bij haar in de wagen doodsangsten uitstaat.
Hoe komen mensen aan zo’n vertekend beeld van zichzelf? Daar hebben ze een heleboel trucs voor, vertelt Roos Vonk, psychologe, op haar site. Enkele voorbeelden.
- Contact zoeken met mensen die je zelfbeeld bevestigen: na een afwijzing ga je naar je partner of beste vriendin die hartstochtig instemmen dat de ander een oen is.
- De oorzaak van de mislukking bij de omgeving leggen: je werd afgeleid of tegengewerkt.
- Na een mislukking andere kwaliteiten belichten: ik heb misschien wel mijn deadline gemist, maar ik werk dan ook heel zorgvuldig en dat is net goed.
Vonk vergelijkt het ego met een totalitair regime: alle info die niet van pas komt wordt omgebogen of weggefilterd, zodat het gewenste beeld wordt beschermd.
Onwetendheid
De meeste mensen hebben dus de neiging tot zelfoverschatting. Maar het bizarre is dat ze zichzelf vooral overschatten als ze ergens slecht in zijn. Dat ontdekten psychologen Justin Kruger en David Dunning. Zij vroegen mensen hun eigen redeneervermogen, gevoel voor humor en grammaticale vaardigheden te beoordelen, en namen vervolgens een test af. Wat bleek? Diegenen die zichzelf als bovengemiddeld beoordeelden, kwamen als slechtsten uit de test.
De onderzoekers verklaarden dit als volgt: je hebt dezelfde talenten nodig om vaardig te zijn in iets als om te herkennen of je in iets vaardig bent. Denk aan muzikaliteit: als je niet muzikaal bent, mis je de metacognitieve vaardigheid om je eigen muzikaliteit te beoordelen. Zo komt het dus dat lamentabele zangers de jury een gebrek aan inzicht verwijten, of dat de flauwste grappenmakers vinden dat anderen geen gevoel voor humor hebben.
Het onderzoek toonde ook aan dat mensen die erg hoog op de test scoorden de neiging hadden zichzelf te onderschatten. De verklaring hiervoor luidt: als je veel van iets af weet, heb je meer inzicht in je eigen tekortkomingen, want je ziet alle aspecten en nuances. En als je iets goed kan, denk je dat dat komt omdat het gewoon gemakkelijk is.
Elke Duprez
Site Roos Vonk: zelfkennis.nl
Meer info: wikipedia.org
